Ma trận chuyển mạch vẫn đúng ở nhiều chỗ hơn người ta nghĩ

Trong các buổi giới thiệu sản phẩm gần đây, AV qua IP được trình bày như bước tiến tất yếu, còn ma trận chuyển mạch như thứ sắp nghỉ hưu. Ngoài công trình thì khác. Một phòng họp có ba nguồn và hai màn hình, một hội trường có tám nguồn và bốn điểm hiển thị cách tủ kỹ thuật vài chục mét, đó vẫn là đất của ma trận. Ít thiết bị hơn, rẻ hơn, và khi có sự cố thì ít người phải hiểu hơn.

Ma trận làm gì

Ma trận nhận nhiều nguồn vào và đưa bất kỳ nguồn nào tới bất kỳ ngõ ra nào. Việc chuyển diễn ra trong một khung máy, nên độ trễ gần như bằng không và không phụ thuộc vào mạng của toà nhà. Có hai dạng: khung cố định 4x4, 8x8 cho phòng vừa và nhỏ, và khung cắm card cho hội trường, trung tâm hội nghị, nơi mỗi card có thể là HDMI, HDBaseT hay cáp quang tuỳ tuyến cáp.

Chuyển nguồn có bị tối màn không

Đây là câu chủ đầu tư nên hỏi đầu tiên, vì câu trả lời quyết định giá. Ma trận thông thường đổi nguồn bằng cách cắt rồi nối lại tín hiệu. Mỗi lần nối lại, màn hình và nguồn phải bắt tay lại từ đầu, kể cả bước kiểm tra bản quyền nội dung (HDCP). Màn đen một vài giây là chuyện bình thường.

Trong phòng họp nội bộ, vài giây đó không ai để ý. Trong một buổi lễ đang truyền hình trực tiếp, hay khi lãnh đạo chuyển giữa hai bài trình bày trước vài trăm đại biểu, nó là sự cố.

Ma trận có bộ đổi tỷ lệ riêng cho từng ngõ ra (thường gọi là chuyển mạch liền mạch, seamless) giữ cho màn hình luôn nhận một tín hiệu ổn định, việc đổi nguồn xảy ra phía bên trong. Giá cao hơn rõ rệt. Với hội trường và phòng họp cấp cao, đây là khoản đáng chi.

Ba khoảng cách, ba cách đi dây

  • Vài mét, trong cùng phòng: cáp HDMI. Với tín hiệu 4K, cáp thụ động dài quá khoảng năm mét bắt đầu cho lỗi lấm tấm hoặc chập chờn, nhất là khi phải luồn qua ống nhiều chỗ uốn. Xa hơn thì dùng cáp quang chủ động.
  • Tới 100 mét: HDBaseT trên một sợi cáp xoắn đôi. Một sợi mang cả hình, tiếng, lệnh hồng ngoại, RS-232, nhiều thiết bị còn cấp nguồn luôn cho đầu thu. Lưu ý là khá nhiều bộ truyền phải nén nhẹ khi chạy 4K 60 khung hình màu đầy đủ. Mắt thường khó thấy, nhưng hồ sơ kỹ thuật nên ghi rõ.
  • Xa hơn, hoặc phải đi gần nguồn nhiễu: cáp quang. Tuyến chạy ngang phòng máy phát, tủ biến tần hay trục thang máy thì nên đi quang kể cả khi chưa tới 100 mét.

Có một hiểu lầm gặp ở rất nhiều công trình: HDBaseT dùng cáp mạng nhưng không phải là mạng. Tuyến đi thẳng từ bộ phát tới bộ thu, không qua switch. Kéo nó về tủ mạng chung, qua mấy lần patch panel và dây nhảy, là cách nhanh nhất để mất hình ở mét thứ bảy mươi. Cáp nên là loại lõi đặc, có chống nhiễu, đầu bấm đúng chuẩn, và tuyến cáp phải được đo bằng máy. Cắm thử thấy lên hình chưa phải là nghiệm thu.

Phần không ai nhìn thấy: EDID và HDCP

Mỗi màn hình gửi cho nguồn một gói thông tin (EDID) cho biết nó hiển thị được độ phân giải nào. Khi một nguồn phải đi tới nhiều loại màn, chẳng hạn một màn LED, một TV 4K và một máy chiếu Full HD, ma trận phải quyết định báo EDID nào cho nguồn. Báo sai thì máy tính xuất 4K tới chiếc máy chiếu không đọc được 4K, và màn đen trong khi mọi đèn báo đều xanh.

HDCP cũng vậy. Laptop phát nội dung có bảo vệ theo HDCP 2.2 hoặc 2.3 sẽ không lên hình qua một thiết bị chỉ hỗ trợ bản 1.4. Thiết bị ghi hình và phát trực tuyến lại không được phép nhận nội dung có HDCP. Muốn ghi lại buổi họp có trình chiếu từ laptop của khách, hệ thống phải được tính cho chuyện đó từ đầu.

Chúng tôi coi việc lập bảng EDID cho từng ngõ ra, rồi thử với đúng những chiếc laptop chủ đầu tư đang dùng, là một bước nghiệm thu bắt buộc. Phần lớn các cuộc gọi "màn hình không lên hình" trong năm đầu nằm ở đây, không nằm ở thiết bị hỏng.

Khi nào ma trận hết đúng

  • Số nguồn và số điểm hiển thị vượt cỡ khung máy lớn nhất còn hợp lý về giá, thường quanh vài chục cổng.
  • Điểm hiển thị nằm rải nhiều tầng, nhiều khối nhà, quá 100 mét, và kéo cáp quang riêng về từng điểm trở nên đắt.
  • Cấu hình đổi liên tục, như trung tâm hội nghị có vách ngăn di động, hay phòng điều hành mở rộng theo từng giai đoạn đầu tư.

Tới mức đó, AV qua IP thường rẻ hơn khi tính trên cả vòng đời. Nhiều công trình hợp lý nhất là kết hợp cả hai: ma trận bên trong từng phòng, mạng IP nối các phòng với nhau. Tổng thể các lựa chọn này có ở trang hình ảnh, LED và AV qua IP, và phần mạng ở trang hạ tầng mạng AV, điều khiển và an ninh mạng.

Nên ghi gì vào hồ sơ kỹ thuật

  • Ngõ ra nào cần chuyển nguồn liền mạch, ngõ nào chấp nhận tối màn khi đổi nguồn.
  • Phiên bản HDCP hỗ trợ ở từng cổng, và cách xử lý khi cần ghi hình nội dung từ laptop.
  • Quản lý EDID theo từng ngõ ra, lưu và nạp lại được sau khi thay thiết bị.
  • Độ phân giải, tốc độ khung hình, lấy mẫu màu tối đa trên từng tuyến HDBaseT, có nén hay không.
  • Loại cáp, phương pháp đo kiểm tuyến cáp và tiêu chí nghiệm thu.

Ma trận thường là trái tim của phòng họp và hội trường. Cách nó gắn với micro, camera và hệ họp trực tuyến được trình bày ở trang hội nghị và không gian họp, còn bức tranh năm chặng của tín hiệu hình ở bài chuỗi hình ảnh từ camera tới màn hình. Nếu hội trường của anh chị còn ở bản vẽ, gửi cho chúng tôi trước khi chốt vị trí tủ kỹ thuật.