Màn LED trong nhà: chọn theo người ngồi xa nhất, không theo con số nhỏ nhất trên catalog

Khi chào màn LED trong nhà, câu được hỏi nhiều nhất là "pitch bao nhiêu". Câu nên hỏi trước lại là: người ngồi gần nhất cách màn bao xa, người ngồi xa nhất cần đọc được gì, và có camera nào quay vào màn không. Trả lời xong ba câu đó, con số pitch gần như tự hiện ra. Làm ngược lại, chủ đầu tư rất dễ trả tiền cho độ mịn mà không ai trong phòng nhìn thấy.

Pitch và khoảng cách xem

Pitch là khoảng cách giữa tâm hai điểm ảnh, tính bằng milimét. Quy tắc kinh nghiệm của ngành: khoảng cách xem gần nhất tính bằng mét xấp xỉ pitch tính bằng milimét. Phòng họp có hàng ghế đầu cách màn khoảng hai mét thì pitch quanh 1,5 đến 2 mm là vừa. Hội trường có hàng ghế đầu cách màn sáu bảy mét thì pitch 2,5 đến 3 mm đã đủ mịn.

Có hai ngoại lệ phải tính riêng. Thứ nhất là nội dung nhiều chữ nhỏ và bảng số, như ở phòng điều hành hay phòng họp xem số liệu: người xem tiến gần hơn và soi kỹ hơn, nên pitch phải mịn hơn mức quy tắc. Thứ hai là màn có camera quay, xem phần dưới.

Pitch còn quyết định độ phân giải. Một màn rộng 5 mét với pitch 2,5 mm chỉ có khoảng 2.000 điểm ảnh theo chiều ngang, tức chưa tới Full HD đầy đủ. Muốn hiển thị trọn khung 4K ở kích thước đó, pitch phải xuống khoảng 1,2 đến 1,3 mm. Với nhiều hội trường, chiếu nội dung Full HD lên màn LED cỡ lớn là đủ. Nhưng điều này phải nói rõ với chủ đầu tư từ đầu, đừng để họ nghĩ "màn LED 4K" là mặc định.

SMD, GOB, COB, MicroLED

SMD là cách đóng gói phổ biến nhất: mỗi điểm ảnh là một linh kiện nhỏ hàn lên bề mặt module. Giá dễ chịu, sửa được từng điểm ảnh, nhưng bề mặt dễ hỏng khi va chạm, chạm tay hay lau chùi mạnh.

GOB phủ thêm một lớp keo lên bề mặt module SMD để bảo vệ. COB (chip on board) đặt trực tiếp chip LED lên bo mạch rồi phủ kín cả bề mặt. Kết quả là mặt màn cứng hơn, đen sâu hơn, chống ẩm và chống va chạm tốt hơn, nhìn gần ít bị hạt. Ở pitch dưới 1,5 mm, COB đang dần thành lựa chọn chính.

MicroLED là bước tiếp theo, với chip nhỏ hơn nữa và pitch dưới 1 mm. Giá mỗi mét vuông còn rất cao, hợp với phòng họp lãnh đạo cấp cao, sảnh trưng bày đặc biệt hoặc phòng xem phim tư gia, nơi người xem đứng rất gần và màn lớn chính là mặt tiền của căn phòng.

Một điều ít được nói: COB và các bề mặt phủ kín khó cân màu và sửa chữa hơn SMD. Lệch độ sáng giữa các module, kể cả khi lắp đúng sơ đồ vị trí, là chuyện chúng tôi gặp ngoài thực tế. Khắc phục lỗi này phụ thuộc rất nhiều vào hỗ trợ kỹ thuật của nhà sản xuất và vào bộ xử lý phía sau, chuyện chúng tôi viết riêng trong bài về bộ xử lý LED cùng nhóm hình ảnh, LED và AV qua IP.

Khi có camera quay vào màn

Hội trường có truyền hình trực tiếp, phòng họp trực tuyến có màn LED làm phông nền, studio: đây là nơi màn LED đẹp bằng mắt thường lại xấu trên hình quay.

  • Tần số quét thấp sinh ra sọc đen chạy ngang trên hình camera. Màn có camera quay nên có tần số quét từ 3.840 Hz trở lên, và phải thử với chính camera và tốc độ màn trập sẽ dùng.
  • Hiệu ứng moiré, những vân sóng lăn tăn, xuất hiện khi lưới điểm ảnh của màn trùng nhịp với lưới cảm biến camera. Cách xử lý nằm ở khoảng cách camera, tiêu cự ống kính, pitch của màn, và nên được thử trước khi chốt vị trí camera.
  • Ở độ sáng thấp, màn kém sẽ mất dải màu tối, chuyển màu bị nấc. Màn đặt sau lưng người phát biểu thường chạy ở độ sáng thấp để không lóa khuôn mặt, nên chất lượng ở mức sáng thấp quan trọng hơn con số độ sáng tối đa.

Vị trí camera, góc quay và màn phông cần chốt cùng lúc, như chúng tôi trình bày ở trang hội nghị và không gian họp.

Độ sáng: thừa còn tệ hơn thiếu

Màn LED trong nhà thường có độ sáng tối đa trên dưới một nghìn nit, trong khi phòng họp có kiểm soát ánh sáng chỉ cần một phần nhỏ trong số đó. Chạy quá sáng làm mỏi mắt người ngồi gần, làm khuôn mặt người phát biểu đứng trước màn bị cháy trên hình quay, và tốn điện. Màn đặt ở sảnh kính đón nắng là chuyện khác hẳn, cần độ sáng cao và có cảm biến tự chỉnh theo ánh sáng môi trường.

Lắp đặt: bảo trì mặt trước hay mặt sau

Màn bảo trì mặt sau cần một hành lang kỹ thuật phía sau, thường từ 60 đến 80 cm, đủ cho một người đứng làm việc. Màn bảo trì mặt trước gắn sát tường, tháo module bằng nam châm hoặc dụng cụ hút từ phía trước. Hành lang phía sau tốn diện tích nhưng giúp thông gió và đi cáp dễ hơn nhiều.

Dù chọn kiểu nào, màn LED vẫn là một hạng mục kết cấu, điện và nhiệt. Tải trọng lên tường hoặc khung thép, đường cáp nguồn và cáp tín hiệu, tủ điện riêng, đường thoát nhiệt phải chốt cùng kết cấu và cơ điện. Nguồn sạch cho màn LED có ở trang nguồn sạch và năng lượng.

Nên ghi gì vào hồ sơ kỹ thuật

  • Khoảng cách xem gần nhất và xa nhất, loại nội dung chính, và pitch suy ra từ đó.
  • Độ phân giải thực của cả màn tính bằng điểm ảnh, ghi kèm kích thước và pitch.
  • Công nghệ đóng gói (SMD, GOB, COB), độ sáng tối đa, độ tương phản, dải màu, tần số quét, độ sâu màu ở mức sáng thấp.
  • Kiểu bảo trì, tải trọng trên mét vuông, công suất trung bình và tối đa.
  • Số module dự phòng cùng lô sản xuất, giao kèm theo màn ngay từ đầu.

Điểm cuối cùng hay bị bỏ qua nhất. Module LED được sản xuất theo lô, và mỗi lô có màu, độ sáng hơi khác nhau. Module thay thế mua sau ba năm, khác lô, sẽ lộ ra như một ô vuông lạ giữa màn. Vì vậy chúng tôi luôn đề xuất nhận đủ module dự phòng cùng lô ngay khi giao hàng. Danh mục màn LED có ở nhóm màn hình, và vị trí của màn LED trong cả chuỗi hình ảnh ở bài chuỗi hình ảnh từ camera tới màn hình. Nếu phòng của anh chị còn ở bản vẽ, gửi cho chúng tôi trước khi chốt kích thước tường.