Truyền thanh cơ sở và cảnh báo sớm: để lệnh sơ tán tới được ấp cuối kênh

Chiều mưa thứ ba liên tiếp, đài khí tượng phát cảnh báo lũ. Xã có loa truyền thanh, nhưng cụm loa ở ấp cuối kênh hỏng từ hai tháng trước mà không ai biết. Cụm ở ngã ba chợ còn kêu, có điều gió và mưa át mất nửa câu. Cuối cùng, tin sơ tán tới được nhiều nhà nhất là qua điện thoại của trưởng ấp và mấy thanh niên chạy xe gọi từng nhà. Lần này kịp. Không ai dám chắc lần sau cũng kịp.

Ở nhiều địa phương, truyền thanh cơ sở vẫn là kênh duy nhất chạm được tới mọi người dân cùng một lúc, kể cả người già không dùng điện thoại thông minh. Khi được làm lại trên nền mạng và nối với hệ cảnh báo thiên tai, nó trở thành công cụ điều hành của chính quyền ra tới địa bàn. Nhưng chỉ khi nó chạy được đúng vào ngày tệ nhất: điện mất, sóng điện thoại chập chờn, gió to, và người dân đang hoảng.

Một hạ tầng, hai việc

Truyền thanh cơ sở và cảnh báo khẩn cấp thường được tính thành hai dự án. Chúng tôi khuyên nên thiết kế chúng trên cùng một hạ tầng, vì một lý do rất thực tế. Hệ cảnh báo chỉ dùng vài lần mỗi năm thì rất dễ hỏng mà không ai hay. Hệ truyền thanh phát mỗi ngày thì hễ hỏng là có người phản ánh ngay. Khi hai việc dùng chung loa, chung đường truyền, chung nguồn điện, việc phát hằng ngày trở thành phép kiểm tra liên tục cho việc cảnh báo.

Ngày thường, hệ thống phát tin tức, thông báo của xã phường, tuyên truyền chính sách, lịch tiêm chủng, lịch cắt điện. Khi có lệnh khẩn cấp, mọi nội dung đang phát bị ngắt, còi và giọng nói cảnh báo được đẩy lên trước, ở đúng những vùng cần nghe. Thứ tự ưu tiên này được cài cứng trong hệ thống, không phụ thuộc vào thao tác của người trực.

Phát đúng vùng, đúng người, đúng lúc

Lũ thường không đến cả xã cùng lúc. Một hệ thống tốt cho phép chọn phát tới một ấp, một khu phố, một dãy cụm loa dọc bờ sông, thay vì phát tràn cả địa bàn. Người dân ở chỗ an toàn không bị làm cho hoảng loạn, người ở chỗ nguy hiểm nghe được thông tin dành riêng cho mình.

Ai được phát gì cũng cần phân quyền rõ. Tỉnh phát được tới mọi xã. Xã phát được trong địa bàn của mình. Trưởng ấp có thể được phép phát thông báo cho ấp, nhưng không phát được lệnh sơ tán. Lịch phát hằng ngày được soạn sẵn và chạy tự động. Trong tình huống khẩn, người có thẩm quyền phát được trực tiếp từ điện thoại sau khi xác thực, không cần có mặt tại phòng máy.

Ba rủi ro ở hiện trường

Ở vùng đồng bằng và ven biển, những hệ thống truyền thanh chết dần thường chết vì ba nguyên nhân giống nhau. Thiết kế phải trả lời được cả ba ngay từ đầu.

Sóng yếu hoặc mất sóng. Cụm loa ở cuối kênh, giữa ruộng, sau rặng cây thường nằm đúng chỗ sóng di động yếu nhất. Mỗi cụm loa nên có hơn một đường nhận tín hiệu: đường có dây nếu kéo được, đường di động, và với những cụm quan trọng, một đường vô tuyến dự phòng chạy độc lập với mạng viễn thông công cộng.

Phụ thuộc một nhà mạng. Khi bão làm sập trạm phát của một nhà mạng, toàn bộ cụm loa dùng sim của nhà mạng đó im lặng cùng lúc, đúng lúc cần chúng nhất. Đường di động nên dùng được hai nhà mạng và tự chuyển khi một mạng mất.

Nguồn điện và sét. Điện lưới thường mất đầu tiên khi bão về. Cụm loa cảnh báo cần ắc quy đủ chạy qua thời gian mất điện dự kiến, với những điểm xa có thể dùng thêm pin mặt trời. Cột loa là vật cao nhất giữa đồng, nên chống sét và tiếp địa cho từng cụm là bắt buộc, không phải tùy chọn. Xem nhóm nguồn sạch và năng lượng và danh mục nguồn an toàn, chống sét, lọc nhiễu, UPS.

Biết cụm loa nào đang hỏng trước khi cần dùng

Câu chuyện cụm loa hỏng hai tháng không ai biết là chuyện phổ biến nhất của truyền thanh kiểu cũ. Với hệ thống mới, mỗi cụm loa tự kiểm tra định kỳ và báo về trung tâm: còn kết nối không, còn nguồn không, ắc quy còn bao nhiêu, loa có phát ra tiếng không. Trên màn hình của xã và của tỉnh, cụm nào có vấn đề hiện lên ngay, kèm vị trí trên bản đồ. Sau mỗi lần phát lệnh, hệ thống xác nhận cụm nào đã phát xong, cụm nào chưa, để người trực biết chính xác vùng nào cần cử người tới báo tận nơi. Phần giám sát này dùng chung cách làm với giám sát và quản lý từ xa của Bá Hùng.

Một lệnh giả còn nguy hiểm hơn không có lệnh

Một hệ thống có thể phát tới mọi người dân trong tỉnh cũng là một mục tiêu hấp dẫn cho kẻ phá hoại. Một bản tin giả về vỡ đê, phát lúc nửa đêm, có thể gây hoảng loạn và tai nạn thật. An toàn thông tin vì thế là yêu cầu ngang hàng với độ rõ của tiếng loa:

  • Mọi lệnh phát phải được xác thực, thiết bị lạ không gửi lệnh vào được
  • Đường truyền giữa trung tâm và cụm loa được mã hóa
  • Trung tâm điều khiển không mở cổng trực tiếp ra internet công cộng
  • Mọi lần phát, ai phát, phát nội dung gì, phát tới vùng nào đều có nhật ký kèm dấu thời gian

Xem nhóm hạ tầng mạng nghe nhìn, điều khiển và an ninh mạng.

Từ con số đo được tới tiếng loa

Cảnh báo sớm chỉ có nghĩa khi đủ sớm. Chuỗi từ lúc trạm đo ghi nhận mực nước vượt ngưỡng tới lúc tiếng loa vang ở ấp có nhiều mắt xích: số liệu được đo, truyền về, kiểm tra xem có phải số đo lỗi không, đối chiếu với ngưỡng, soạn lệnh, duyệt lệnh, phát, xác nhận đã phát, lưu vết. Mắt xích nào chậm thì cả chuỗi chậm.

Mức tự động của chuỗi này là quyết định của chính quyền, không phải của nhà thầu. Chúng tôi thường đề xuất ba mức. Với tình huống rõ ràng và đã được quy định trước, như còi báo khi nước vượt một mức cụ thể ở một trạm cụ thể, hệ thống có thể phát tự động. Với phần lớn tình huống, hệ thống soạn sẵn bản tin theo mẫu và chờ người có thẩm quyền duyệt bằng một thao tác. Với tình huống phức tạp, người trực soạn và phát trực tiếp. Phần quan trắc ngập úng, mưa, vi khí hậu ở quy mô cả địa bàn được trình bày riêng ở mục Bài toán đô thị và 10 cụm giải pháp.

Lệnh phát có thể đi ra từ trung tâm điều hành của tỉnh, từ phòng trực của xã, hoặc từ điện thoại của người có thẩm quyền đang ở hiện trường.

Nghe rõ ngoài trời là chuyện khó hơn người ta nghĩ

Phát to chưa chắc đã nghe rõ. Ngoài trời có gió, có mưa, có tiếng xe và tiếng máy bơm. Khi hai cụm loa gần nhau cùng phát, người đứng giữa nghe hai tiếng lệch nhau một chút, câu chữ nhòe đi như tiếng vọng. Những điều này phải được tính khi bố trí:

  • Vị trí và hướng của từng cụm loa theo bản đồ dân cư thật, không chia đều theo khoảng cách trên giấy
  • Độ trễ giữa các cụm loa gần nhau được chỉnh để tiếng tới người nghe không bị chồng
  • Loa ngoài trời chọn theo dải tần của giọng nói, chịu được nắng, mưa, hơi muối ở vùng ven biển
  • Bản tin cảnh báo soạn sẵn theo mẫu, câu ngắn, đọc chậm, nhắc lại địa danh và hành động cần làm

Với địa phương có đồng bào dân tộc, bản tin cảnh báo bằng tiếng địa phương nên được thu sẵn cho các kịch bản chính.

Nối ra màn hình và vào trong các tòa nhà

Màn hình LED tuyên truyền ngoài trời ở trung tâm xã, chợ, bến xe có thể hiển thị cùng nội dung cảnh báo với loa, cho người khiếm thính và cho chỗ quá ồn. Những màn hình đặt ở nơi không có người trực cần được giám sát và khóa nội dung từ xa. Xem nhóm hình ảnh, LED và AV qua IP.

Bên trong trụ sở, trường học, trạm y tế, chợ có mái, lệnh cảnh báo cần đi vào hệ thống thông báo và sơ tán của từng tòa nhà, với độ rõ lời nói đạt mức thường được yêu cầu là STI 0,50 trung bình và 0,45 tại điểm thấp nhất. Các cấu hình trong nhà có trong danh mục phát thanh công cộng và cảnh báo giọng nói. Quảng trường và công viên do chính quyền quản lý cũng nên nằm trong bản đồ phát, xem nhóm không gian công cộng, quảng trường, công viên.

Đo được thì mới nghiệm thu được

  • Thời gian từ lúc lệnh được duyệt tới lúc cụm loa cuối cùng trong vùng phát xong
  • Tỷ lệ cụm loa báo trạng thái tốt trên hệ giám sát trong một tháng vận hành thử
  • Thời gian cụm loa còn phát được khi cắt điện lưới
  • Cụm loa tự chuyển sang đường truyền dự phòng khi cắt thử đường chính, và khi cắt thử một nhà mạng
  • Mọi lần phát thử đều có nhật ký đầy đủ người phát, nội dung, vùng phát, thời điểm

Ba điều nên chốt trước khi lắp cột loa đầu tiên

Bản đồ vùng phát và vị trí cụm loa theo dân cư và địa hình. Ấp nào, khu phố nào là một vùng, cụm loa đặt ở đâu, hướng về đâu, những điểm nào là ưu tiên cảnh báo.

Phương án đường truyền nhiều lớp và nguồn điện cho từng cụm. Cụm nào kéo được dây, cụm nào dùng di động hai nhà mạng, cụm nào cần vô tuyến dự phòng, cụm nào cần pin mặt trời.

Quy chế phát. Ai được phát gì, tới vùng nào, mức tự động nào áp dụng cho tình huống nào. Quy chế này nên được chính quyền ban hành trước khi hệ thống đi vào vận hành, để phần mềm được cấu hình đúng theo đó.

Bá Hùng tham gia ở đâu

Chúng tôi đứng ở năm vai: tư vấn kiến trúc giải pháp từ khâu lập bản đồ vùng phát, cung cấp thiết bị từ các đối tác trực tiếp tại G7, Anh và châu Âu với hồ sơ xuất xứ đầy đủ cho mua sắm công, thi công tích hợp, bảo hành bảo trì dài hạn qua dịch vụ chăm sóc chủ động, và ứng cứu nhanh trước và trong mùa mưa bão. Quy trình vận hành theo ISO 9001 duy trì liên tục từ năm 2011.

Xem thêm các giải pháp khác cho khối chính quyền tại trang Cơ quan chính phủ.

Nếu địa phương của quý cơ quan đang lập đề án truyền thanh cơ sở hoặc hệ thống cảnh báo sớm, hãy bắt đầu từ bản đồ vùng phát. Gửi bản đồ địa bàn cho kiến trúc sư giải pháp của Bá Hùng qua trang Liên hệ.