Phòng Chiếu Không Cần Tường Giả

Phòng chiếu phim trong biệt thự thường bắt đầu bằng một giấc mơ rạp hát và kết thúc bằng một bức tường vải dựng lùi vào giữa phòng, che sau nó những thùng loa to như tủ lạnh. Có một cách khác để có rạp hát tại nhà, mà căn phòng vẫn là căn phòng.

Chủ nhà nào từng làm phòng chiếu cũng sẽ nghe câu này từ một nhà thầu: muốn tiếng hay như rạp thì phải dựng tường giả. Tức là một vách khung bọc vải xuyên âm, đặt lùi ra khỏi bức tường thật, để giấu dàn loa trước và loa siêu trầm phía sau. Màn chiếu căng trên đó.

Cách làm ấy cho tiếng tốt, và nó có lý do để tồn tại. Nhưng cái giá của nó thì ít khi được nói rõ: căn phòng mất hẳn một dải sàn ở đầu phòng, bức tường thật mà kiến trúc sư đã thiết kế biến mất sau tấm vải, và phòng chiếu trở thành một chiếc hộp tối chỉ dùng được cho một việc.

Với một căn phòng giải trí đa năng trong biệt thự, một phòng khách tầng thượng của penthouse, hay một phòng chiếu mà chủ nhà muốn nó vẫn đẹp khi đèn bật sáng, cái giá ấy thường là quá đắt.

Tường giả sinh ra để giấu thùng loa lớn

Loa rạp hát truyền thống to vì chúng phải làm hai việc khó cùng lúc: phát đủ mức âm lớn của một cảnh cháy nổ, và giữ cho tiếng nói, tiếng nhạc không méo ở mức âm đó. Thùng loa lớn, củ loa lớn, họng kèn lớn. Không ai muốn nhìn những thứ ấy trong phòng khách, nên người ta xây tường giả để giấu.

Nhà sản xuất Hoa Kỳ mà Bá Hùng chọn làm lõi cho mảng âm thanh kiến trúc đặt ngược câu hỏi: nếu bản thân chiếc loa đủ mỏng và đủ đẹp để nằm trên bức tường thật, thì còn cần tường giả làm gì.

Một dàn loa rạp hát làm để nằm trên tường

Dòng loa rạp hát của họ có hai dạng cho loa trước và loa vòm: âm tường, và gắn nổi trên tường với thùng nhôm mỏng. Thùng nhôm vừa cứng vừa mỏng, được tinh chỉnh riêng theo từng củ loa bên trong, nên loa gắn sát tường mà không phải đổi chất âm lấy độ mỏng.

Tép loa titan 1 inch đặt trong họng kèn ở loa trước và loa vòm. Họng kèn gom tiếng cao lại, bắn về phía khu ghế ngồi thay vì tỏa ra trần và tường bên. Ít tiếng dội từ bề mặt hơn thì lời thoại rõ hơn, và hình ảnh âm thanh trên màn chiếu sắc nét hơn, kể cả khi căn phòng chưa được xử lý âm học hoàn hảo.

Củ loa trầm và trung dùng màng giấy phủ nhựa, vật liệu mà nhiều kỹ sư loa vẫn chọn vì nó nhẹ, cứng và có tiếng tự nhiên. Loa trước có hai củ trầm 8 inch và hai củ trung 4 inch. Loa kênh trần là loại âm trần ba đường tiếng, xoay được hướng để kéo hiệu ứng trên đầu về đúng khu ghế. Loa siêu trầm 15 inch xuống tới 25 Hz.

Một chi tiết thực tế: dàn loa này chạy được bằng một bộ giải mã và khuếch đại AV cao cấp thông thường. Chủ nhà không bị buộc phải mua cả một hệ khuếch đại chuyên dụng ngay từ đầu.

Căn phòng quyết định nhiều hơn dàn loa

Đây là điều chúng tôi luôn nói thẳng với chủ nhà trước khi bàn tới loa: trong một phòng chiếu, chính căn phòng quyết định phần lớn kết quả. Một dàn loa rất đắt trong một căn phòng vuông vức, tường kính, sàn đá sẽ thua một dàn loa vừa phải trong một căn phòng được làm đúng.

Vì vậy thứ tự ưu tiên ngân sách mà Bá Hùng đề xuất là: phần thô trước, rồi tới âm học phòng, rồi mới tới loa, khuếch đại, và cuối cùng là tinh chỉnh. Phần thô gồm cách âm với phòng ngủ và phòng bên cạnh, đường dây, nguồn điện riêng, hộc chờ cho loa và loa siêu trầm. Âm học phòng gồm vật liệu xử lý âm ở điểm phản xạ đầu tiên, phía sau ghế và các góc. Hai lớp này rẻ khi làm lúc xây và rất đắt khi làm sau.

Loa siêu trầm là phần khó nhất của một phòng chiếu không tường giả, vì nó lớn và tiếng trầm đi xuyên kết cấu sang phòng ngủ. Cách giấu, cách dùng nhiều loa siêu trầm nhỏ để làm đều tiếng trầm, và cách giữ tiếng trầm ở lại trong phòng nằm trong bài Âm Trầm Không Có Chỗ Đứng.

Im lặng cũng là một phần của rạp hát

Phòng chiếu cần những khoảnh khắc im lặng thật sự: đoạn phim chỉ còn tiếng thở của nhân vật, tiếng kim rơi. Ở những đoạn ấy, tiếng quạt của ampli trong tủ kỹ thuật, tiếng rì nền từ nguồn điện bẩn, tiếng ù của dây đi sai lộ ra rất rõ.

Khi chủ nhà muốn nâng cấp khỏi bộ khuếch đại AV thông thường, Bá Hùng dùng ampli đa kênh của một nhà sản xuất Đức: tới 32 kênh trong 1U hoặc 2U, có dòng không quạt nên im lặng hoàn toàn, mỗi kênh có bộ xử lý riêng nên bỏ được hộp xử lý loa rời. Kỹ thuật viên đo tại vị trí ngồi rồi cân chỉnh từng kênh, kể cả từng loa siêu trầm.

Nguồn điện được xử lý thành hai lớp. Lớp thứ nhất là bảo vệ và lọc nguồn từ đối tác Hoa Kỳ, chặn xung sét lan truyền, sụt áp và nhiễu từ máy lạnh, thang máy. Lớp này là bắt buộc. Lớp thứ hai là lọc nguồn cho chất âm từ một nhà sản xuất Ba Lan, làm nền tĩnh hơn và chi tiết rõ hơn. Lớp này là tùy chọn, và chỉ nên làm sau khi căn phòng đã được xử lý âm học, vì làm trước thì tiền bỏ ra sẽ bị chính căn phòng nuốt mất.

Dây loa và dây tín hiệu của nhà sản xuất Nhật Bản chuẩn phòng thu đi trong ống riêng, tách khỏi tuyến điện động lực từ giai đoạn thô.

Khi nào vẫn nên dựng tường giả

Nói cho công bằng, tường giả vẫn có chỗ của nó. Với một phòng chiếu chuyên dụng, kín hoàn toàn, chỉ dùng để xem phim, chủ nhà muốn màn chiếu cực lớn kín cả bức tường và loa nằm ngay sau màn đúng như rạp thương mại, thì tường giả với màn xuyên âm vẫn là lời giải đúng. Dòng loa nói trên có bản âm tường để dùng trong cấu hình ấy.

Phòng chiếu không tường giả hợp với những căn phòng phải sống nhiều đời: phòng giải trí gia đình ban ngày, phòng chiếu buổi tối, phòng nghe nhạc cuối tuần. Căn phòng vẫn là của kiến trúc sư, chứ không phải của dàn loa.

Bắt đầu từ bản vẽ

Như mọi phần khác của âm thanh kiến trúc, phòng chiếu phải được tính khi biệt thự còn trên giấy: vị trí màn chiếu và máy chiếu, vị trí ghế, độ sâu hộc tường, đường dây cho loa kênh trần, chỗ đặt tủ kỹ thuật cách xa phòng chiếu. Vì sao âm thanh kiến trúc phải bắt đầu từ bản vẽ, chúng tôi đã viết trong bài Bốn Mươi Năm Nghĩ Về Một Cái Lỗ Trên Trần.

Phòng chiếu thường đi cùng hệ điều khiển chung cho đèn, rèm, máy lạnh, nằm trong mảng nhà thông minh của Bá Hùng. Chủ biệt thự, căn hộ cao cấp và kiến trúc sư đang có bản vẽ có thể gửi cho kiến trúc sư giải pháp của Bá Hùng qua trang liên hệ.

Một phòng chiếu đẹp là phòng mà khi đèn bật sáng, khách không biết dàn loa nằm ở đâu, và khi đèn tắt, họ quên mất mình đang ở nhà.