Cart
Continue shopping
Go to cart

Hồ bơi, cảnh quan và bãi biển: thiết bị ngoài trời trước muối, nắng và sét

Chủ đầu tư khu nghỉ dưỡng thường chăm chút hồ bơi, lối đi trong vườn và quầy bar trên bãi cát, vì đó là những hình ảnh khách nhớ và chụp lại. Điều ít ai lường trước là thiết bị ở đó xuống cấp nhanh hơn hẳn thiết bị trong nhà. Loa cảnh quan rè sau một mùa mưa, giá treo rỉ sét trong năm đầu, tủ thiết bị ngoài trời ngắt liên tục vào buổi trưa, và sau một trận giông thì cả dãy loa vườn im lặng.

Phần lớn những chuyện này bắt đầu từ vài lỗi quen thuộc ở giai đoạn thiết kế và chọn thiết bị. Bài này đi qua từng lỗi, kèm điều kiện nên đặt vào hồ sơ để tránh nó. Bài Nền móng đã nêu nguyên tắc chung cho môi trường ven biển; ở đây là chi tiết cho từng loại thiết bị ngoài trời.

Chỉ nhìn cấp IP khi chọn thiết bị ngoài trời

Lỗi hay gặp là chọn một chiếc loa "chịu nước" rồi coi như xong. Cấp bảo vệ của vỏ theo IEC 60529:1989 (sửa đổi 1:1999, sửa đổi 2:2013) chỉ nói vỏ thiết bị ngăn vật rắn, bụi và nước tới mức nào. Cấp chịu ngâm nước (chữ số thứ hai là 7 hoặc 8) cũng không mặc nhiên bao gồm chịu tia nước phun (5 hoặc 6), nên loa quanh hồ bơi hay bị xịt rửa cần ghi rõ cả hai. Cấp IP không nói gì về hơi muối, về tia cực tím, về nhiệt độ bề mặt khi nắng chiếu thẳng vào buổi trưa.

Ở khu sát biển, hơi muối bám vào mọi bề mặt kim loại và đi vào mọi khe hở. Ốc vít thép thường rỉ trước tiên, rồi tới giá treo, đầu nối và lưới loa. Vỏ nhựa không chống tia cực tím thì bạc màu, giòn và nứt sau vài năm nắng. Vì vậy hồ sơ nên ghi yêu cầu cho cả vật liệu: vỏ và giá treo bằng vật liệu hoặc lớp phủ chịu ăn mòn, bu lông và ốc vít thép không gỉ austenit nhóm A4 theo ISO 3506-1:2020 (thường ứng với mác 316), có vòng đệm cách ly khi bắt vào vỏ hoặc giá nhôm để tránh ăn mòn điện hoá, đầu nối có gioăng kín, nhựa có phụ gia chống tia cực tím.

Mỗi khu trong bảng môi trường nên có một cấp ăn mòn khí quyển theo ISO 9223:2012, ước tính từ dữ liệu môi trường hoặc xác định bằng mẫu thử phơi tại chỗ. Khu sát mép nước và đón gió biển thường rơi vào các cấp cao của thang. Với thiết bị đặt ở khu ăn mòn cao, nên hỏi nhà sản xuất kết quả thử nghiệm phun muối của sản phẩm; số giờ thử phun muối dùng để so sánh giữa các sản phẩm, không quy đổi thẳng ra số năm dùng ngoài trời.

Ngoài trời cũng cần loại loa riêng cho từng việc: loa cắm đất hoặc loa dạng đá cho vườn, loa gắn nổi xoay hướng được cho mái hiên, loa dạng trụ thấp cho lối đi, loa siêu trầm chôn đất chỉ lộ nắp. Phần âm thanh kiến trúc và loa tàng hình có các dòng cho môi trường ngoài trời. Cột loa, cột camera và giá treo dưới mái hiên cần được đơn vị kết cấu xác nhận theo tải gió của khu vực.

Đặt tủ thiết bị dưới nắng

Bộ khuếch đại, bộ chuyển mạch mạng, bộ nguồn cho loa vườn hay màn hình ngoài trời thường được dồn vào một tủ đặt gần chỗ dùng cho đỡ kéo cáp. Một tủ kín phơi nắng trưa nóng bên trong hơn hẳn không khí bên ngoài, có thể vượt dải nhiệt độ làm việc ghi trong tài liệu của thiết bị đặt trong đó. Thiết bị tự ngắt để bảo vệ, thường vào đúng giờ trưa hoặc chiều, khi khách đang ở hồ bơi.

Cách làm bền hơn là đặt thiết bị điện tử trong nhà, trong một phòng kỹ thuật nhỏ có điều hoà, và chỉ đưa loa, cáp và hộp đấu nối ra ngoài. Với khu nghỉ dưỡng trải rộng, loa cảnh quan có thể chạy bằng đường loa điện áp không đổi 70 V hoặc 100 V, tiết diện dây tính theo độ sụt áp của từng tuyến, để kéo xa từ phòng kỹ thuật mà không cần đặt bộ khuếch đại rải rác. Khi bắt buộc phải có tủ ngoài trời, tủ cần mái che nắng, vật liệu chịu ăn mòn, thông gió hoặc làm mát theo tính toán nhiệt, và đặt ở vị trí không ngập khi mưa lớn.

Hộp đấu nối ngoài trời đặt cao hơn mặt đất và chỗ đọng nước, cáp đi vào từ phía dưới qua ốc siết cáp kín, mối nối dùng loại chịu ẩm. Dây loa chôn trong ống ở độ sâu ghi trên bản vẽ, có băng cảnh báo và mốc đánh dấu tuyến, để đội cảnh quan không cuốc đứt khi trồng lại cây. Đầu tưới tự động không phun thẳng vào loa và hộp đấu nối. Những điểm phối hợp này với kiến trúc sư cảnh quan được gom ở bài Ghi chú cho kiến trúc sư.

Coi tuyến cáp ra ngoài trời chỉ là chuyện kéo dây

Mỗi tuyến cáp từ phòng kỹ thuật ra loa vườn, cột camera, màn hình ngoài trời hay cột đèn là một con đường để xung sét lan truyền đi ngược vào trong. Một cú sét đánh gần, không cần trúng công trình, có thể đủ làm hỏng cả dãy bộ khuếch đại hoặc bộ chuyển mạch mạng đang nối với các tuyến đó.

Hệ chống sét đánh thẳng cho công trình (kim thu, dây xuống, nối đất) thiết kế theo TCVN 9385:2012. Xung lan truyền theo đường nguồn và đường tín hiệu cần thiết bị chống sét lan truyền đặt tại chỗ tuyến cáp đi vào toà nhà hoặc phòng kỹ thuật, nối vào thanh đẳng thế bằng dây càng ngắn càng tốt, và phối hợp với cấp bảo vệ đặt sát thiết bị nhạy, theo TCVN 9888-4:2013. Thiết bị điện tử đặt ngoài trời như camera trên cột, màn hình hay bộ chuyển đổi quang cần thêm một cấp ngay tại thiết bị. Mỗi thiết bị chống sét lan truyền chọn theo điện áp làm việc của tuyến, vì đường loa 100 V, đường mạng và đường nguồn dùng những loại khác nhau.

Với các tuyến mạng dài giữa các khối nhà hoặc ra khu villa, cáp quang loại phi kim không dẫn xung theo đường tín hiệu. Nếu cáp có lớp giáp hoặc dây gia cường kim loại, phần kim loại đó phải nối đẳng thế tại điểm vào nhà. Nguồn cấp cho thiết bị ở đầu xa vẫn cần bảo vệ riêng. Khu villa trải rộng có những yêu cầu riêng về đường cáp và nguồn; phần này được bàn trong bài Villa trong khu nghỉ dưỡng.

Lớp bảo vệ nguồn cho thiết bị nhạy trong phòng kỹ thuật được trình bày ở trang nguồn sạch và năng lượng, còn phần mạng ở trang hạ tầng mạng AV, điều khiển và an ninh mạng.

Dùng vài loa lớn cho cả khu vườn

Ngoài trời không có trần và tường để giữ âm thanh lại. Vài loa lớn đặt ở góc vườn phải phát rất to mới phủ được khu khách ngồi, và âm thanh lan tới cả dãy phòng nghỉ hướng biển, villa bên cạnh, khu nghỉ dưỡng lân cận.

Bài Nhà hàng, bar, lounge và rooftop đã nêu cách làm nhiều loa nhỏ đặt thấp cho rooftop; khu vườn và hồ bơi cũng đi theo hướng đó. Mỗi khu là một vùng riêng trên hệ âm thanh thương mại đa vùng, có lịch phát và giới hạn âm lượng theo giờ: sôi động hơn ở hồ bơi buổi chiều, nhẹ đi khi trời tối, tắt hẳn ở lối đi sau giờ nghỉ đêm. Loa siêu trầm chôn đất chỉ lộ nắp, đặt gần chỗ khách ngồi, cho nền âm đủ dày ở mức âm lượng thấp. Âm trầm vẫn đi xa, nên số lượng và mức phát tính theo khoảng cách tới phòng nghỉ.

Ánh sáng cảnh quan và mặt tiền nên chạy cùng lịch với âm thanh, đổi theo cảnh khi chiều xuống và khi đêm khuya, qua chiếu sáng thông minh. Đèn ngoài trời chịu cùng những điều kiện muối, nắng và sét như loa, nên cũng cần yêu cầu vật liệu và chống sét lan truyền tương tự.

Coi loa hồ bơi và bãi biển chỉ để phát nhạc

Quanh hồ bơi, thiết bị chịu thêm hơi clo và nước bắn. Vị trí của loa, đèn, ổ cắm và mọi thiết bị điện so với mép bể, cùng cấp điện, tiếp địa, đẳng thế và thiết bị bảo vệ, do đơn vị cơ điện thiết kế theo quy định an toàn điện cho khu bể bơi. Đường loa 70 V hoặc 100 V là mạch hạ áp, không phải mạch điện áp cực thấp, nên tuyến nào đi gần mép bể thì vị trí và cách bảo vệ cũng do đơn vị cơ điện quyết. Thiết kế âm thanh đi theo phương án đó. Phần khu ướt trong nhà như phòng xông hơi và bể sục được bàn trong bài Spa, wellness và phòng tập.

Hồ bơi và bãi biển cũng là nơi khách khó nghe thông báo: nhiều người đang dưới nước, gió thổi ngang, sóng vỗ đều. Khi có giông sét hoặc bão sắp tới, khách ở bãi biển và hồ bơi cần được gọi vào nơi an toàn. Khi có cháy, bãi cỏ, sân hay bãi biển gần đó có thể nằm trên đường thoát nạn hoặc là điểm tập kết, theo phương án chữa cháy của cơ sở. Khu nghỉ dưỡng có hồ bơi và bãi biển rộng có thể cân nhắc thêm một lớp tùy chọn là hệ cảnh báo giông sét sớm, để đội vận hành có thời gian đóng hồ bơi và gọi khách vào trước khi giông tới.

Mức âm và độ rõ lời nói của loa thông báo khẩn ngoài trời cần được tính với tiếng ồn nền lúc gió mạnh, sóng lớn, và loa chọn loại dùng cho ngoài trời. Nhạc ở các khu này phải tự ngắt khi có báo động hoặc bản tin khẩn. Tiệc cưới trên bãi biển hay tiệc hồ bơi thường có ban nhạc, DJ mang thiết bị tới. Điểm cấp nguồn sự kiện ngoài trời do đơn vị cơ điện thiết kế, và điểm ngắt cho thiết bị mang vào cần có trên bản vẽ, như bài Ballroom và phòng chức năng đã nêu. Phân vùng, mức âm và độ rõ lời nói mục tiêu, cùng cách liên kết với hệ thông báo và hướng dẫn sơ tán, được thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy của công trình. Các kịch bản sơ tán và giữ khách tại chỗ được trình bày trong bài An toàn của khách lưu trú.

Lắp xong rồi để đó tới khi hỏng

Thiết bị trong nhà có thể chạy nhiều năm mà ít ai đụng tới. Thiết bị ngoài trời ở khu biển thì không. Muối bám dần, gioăng lão hoá dưới nắng, ốc vít lỏng vì gió, rễ cây và côn trùng tìm đường vào hộp đấu nối, và cát lấp loa cắm đất sau mỗi mùa gió.

Hồ sơ mời thầu nên đặt luôn lịch chăm sóc cho phần âm thanh và chiếu sáng ngoài trời: rửa muối và kiểm tra bề mặt theo mùa, siết lại giá treo, kiểm tra gioăng và hộp đấu nối, kiểm tra trạng thái và thay mô đun chống sét lan truyền đã tác động, nhất là sau các trận giông. Một ít thiết bị dự phòng cùng loại giúp thay nhanh khi có hỏng hóc trong mùa cao điểm. Lịch kiểm tra định kỳ cho âm thanh giải trí ngoài trời nên tách riêng khỏi lịch trong nhà, vì nhịp xuống cấp của hai phần khác nhau. Loa thông báo khẩn ngoài trời đi theo lịch kiểm tra riêng của hệ an toàn sinh mạng, do đơn vị có đủ điều kiện thực hiện, như bài An toàn của khách lưu trú đã nêu.

Những điều nên đưa vào hồ sơ thiết kế cho phần ngoài trời

  • Bảng môi trường theo khu (sát biển, quanh hồ bơi, vườn, mái), ghi cấp ăn mòn theo ISO 9223:2012, cấp bảo vệ vỏ theo IEC 60529:1989 (sửa đổi 1:1999, sửa đổi 2:2013) gồm cả chịu ngâm và chịu tia nước phun khi cần, yêu cầu chống tia cực tím và dải nhiệt độ làm việc khi phơi nắng.
  • Yêu cầu vật liệu cho vỏ, giá treo, đầu nối; bu lông, ốc vít thép không gỉ nhóm A4 theo ISO 3506-1:2020 kèm vòng đệm cách ly; kết quả thử nghiệm phun muối của nhà sản xuất khi có.
  • Cột và giá treo ngoài trời được đơn vị kết cấu xác nhận theo tải gió.
  • Thiết bị điện tử đặt trong phòng kỹ thuật có điều hoà; đường loa điện áp không đổi cho tuyến dài, tiết diện dây theo độ sụt áp; tủ ngoài trời, nếu có, có mái che, tính toán nhiệt và vị trí không ngập.
  • Hộp đấu nối đặt cao, cáp vào từ dưới qua ốc siết kín; tuyến cáp chôn có ống, băng cảnh báo, mốc đánh dấu; đầu tưới không phun vào thiết bị.
  • Vị trí thiết bị chống sét lan truyền trên từng tuyến nguồn và tín hiệu ra ngoài trời (điểm vào toà nhà, phòng kỹ thuật và thiết bị điện tử đặt ngoài trời) theo TCVN 9888-4:2013; cáp quang phi kim cho tuyến mạng dài giữa các khối.
  • Sơ đồ vùng âm thanh ngoài trời, hướng loa, lịch phát và giới hạn âm lượng theo giờ; mức ồn mục tiêu tại phòng nghỉ hướng biển và ranh giới khu lân cận.
  • Vị trí và cấp điện cho thiết bị quanh hồ bơi, kể cả tuyến đường loa, do đơn vị cơ điện thiết kế theo quy định an toàn điện.
  • Loa thông báo khẩn cho hồ bơi, bãi biển và lối đi; cơ chế tự ngắt nhạc ngoài trời; điểm cấp nguồn và điểm ngắt cho thiết bị sự kiện ngoài trời; thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy.
  • Lịch chăm sóc riêng cho thiết bị ngoài trời và danh mục thiết bị dự phòng.

Các yêu cầu trong bài nêu ở mức thiết kế. Quy chuẩn và quy định pháp luật áp dụng cho từng công trình do đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan có thẩm quyền xác định.

Khi phương án cảnh quan còn chỉnh được, Bá Hùng có thể cùng kiến trúc sư cảnh quan và tư vấn cơ điện rà vị trí loa, tuyến cáp, phòng kỹ thuật và yêu cầu vật liệu cho phần ngoài trời. Cách chúng tôi làm việc ở giai đoạn này được trình bày tại trang tư duy kiến trúc giải pháp.

Related article